Сподели го написот

Дискалкулија

Брајан Батерворт за дискалкулијата

Брајан Батерворт за дискалкулијата

Брајан Батерворт  по професија е професор за когнитивна невропсихологија на Институтот за когнитивна невронаука на Универзитетскиот колеџ во Лондон

За првпат го сретнав Чарлс (ова не е неговото вистинско име) кога имаше 30 години и беше особено горд на неговата диплома по психологија. Чарлс е вреден и интелигентен, но неговите лоши вештини за работа со броеви и количини секогаш биле негов сериозен хендикеп. Тој постојано се срамел. Не ги разбира цените и воопшто не знае колку се вкупните трошоци за производите што ги купува. Кога ќе дојде на касата за наплата, не знае колку пари да ѝ понуди на касиерката ниту, пак, знае колку кусур треба да добие. Чарлс сè уште брои со прсти и тешко му е да направи одземање на два двоцифрени броја, како што се на пример 37-19. Тој дури се двоуми да каже и дали 9 е поголемо или помало од 3. Мораше да ги искористи своите прсти за да говори точно. Чарлс, всушност, е типичен пример за  состојбата позната како „дискалкулија“ и која влијае на способноста да се стекне со вештини за аритметика. Дискалкуличните ученици може да имаат тешкотии во разбирањето дури и на многу едноставни идеи поврзани со бројки. За овие ученици математиката е извор на огромна вознемиреност, бидејќи тие имаат тешкотија да разберат нешто  што е очигледно за  нивни соученици. За жал, дискалкулијата не е широко признаена како специфична тешкотија во учењето. Така, ситуацијата со  дискалкулијата денес е како со дислексијата пред 30 години. Наставниците, родителите, светот во целина, сè уште мислат дека мора да сте глупави за да не ги разбирате математичките идеи и операции, што според нив лесно се учат.

Бирото за образование и вештини на Британската влада ја дефинира дискалкулијата како состојба која влијае на совладување на вештините за аритметика. Учениците со дискалкулија може да имаат тешкотии со разбирање на едноставни математички концепти, постапки и факти. Можат да дадат точни одговори, но тоа го прават механички и не знаат да објаснат како го добиле решението. Ова го доловува она што многу ученици со дискалкулија го чувствуваат, исто како Чарлс. За нив математиката е неразбирлива.

Постојат многу малку истражувања за природата на дискалкулијата и за причините за појавата, а без разбирање на состојбата. Тешко е да им се помогне на овие обесправени ученици. Сепак, најновите тековни истражувања сугерираат дека околу 5-6% од децата со просечна и натпросечна интелигенција имаат специфичен дефицит во учењето математика. Застапеноста на дискалкулијата е слична со онаа на дислексијата. Околу 40% од учениците што имаат дислексија, имаат и тешкотии со математиката, што уште повеќе ја отежнува нивната состојба. Ваквиот двоен дефицит сè уште претставува загатка за науката, особено што некои дислексичари се извонредни математичари. Тоа значи дека дискалкулијата може да постои независно од дислексијата.

Иако дислексијата и дискалкулијата често одат заедно, вреди да се напомене дека процесот на учење броеви е различно од процесот за читање. Постојат докази дека се раѓаме со основни нумерички способности, односно чувство за бројност. Една од тезите за објаснување на дискалкулијата е недостатокот на овој вроден капацитет. Од друга страна, пак, ние не се раѓаме со специјализиран капацитет за читање. Читањето е сложена вештина која е диктирана од различни мозочни системи, задолжени да вршат други задачи – како што се јазикот, препознавање на визуелните модели, секвенционирање и така натаму. Некои од овие вештини се потребни за учење математика, така што дефицитите во овие делови на мозокот исто така може да влијаат врз учењето математика.

Некои од тешкотиите со математиката може да произлезат од  дислексијата, што значи дека не мора секогаш тешкотиите во совладување на математиката да се поврзуваат со дискалкулија. Така на пример, оние дефицити што се карактеристични за дислексијата, како што се кодирањето на јазикот, редоследот на зборовите што се однесуваат на броеви или  таблица множење, можат да создадат тешкотии при учење математика.

Она што ни треба итно, е да се направи да се најде метод за дијагностицирање на дискалкулијата, одвојувајќи ја од сите други причини што можат да создадат математички проблеми, вклучувајќи ја тука и несоодветната  настава. Откако ќе ги идентификуваме овие деца со сигурност, можеме да започнеме со систематско истражување за тоа како најдобро да им се помогне. Чарлс не бил дијагностициран со дискалкулија сè додека не дојде во нашата лабораторија. Пред да дојде, како и многу други со дискалкулија, се чувствувал исклучително глупав затоа што не бил способен да разбере едноставни работи поврзани со математиката, што за останатите било многу едноставно. Ваквото чувство секако дека многу влијаело на неговата самодоверба.  Подоцна сфатил дека не се работи за глупавост, туку дека нешто друго е во прашање, не знаејќи и понатаму што би можело да биде. Тоа сознание му помогнало во однос на самодовербата, но не и практична помош за состојбата. Сè уште не знаеме колку случаи има на потешка форма на дискалкулија меѓу учениците, како онаа на Чарлс, но ние и понатаму работиме на тоа.

Коментар од Здружението за дислексија – Ајнштајн, Скопје: Иако истражувањата за дискалкулијата се со понов датум, сепак важно е да се напомене дека првиот водич за помош на учениците со дискалкулија во Велика Британија, по иницијатива на Брајан и Британската асоцијација за дислексија  е издаден во 2001 година и е дистрибуиран во сите училишта во земјата. И во нашата држава интензивно се мобилизираат стручни лица кои ќе подготват водич што ќе им помогне на учениците со дискалкулија.

Сподели го написот

Дамјан Николовски е претседател на Здружението за дислексија АЈНШТАЈН. Целата своја работна кариера ја посветува на проучување на состојбата дислексија како и актуелизирање на истата во Република Македонија.

Остави одговор

Твојата email адреса нема да биде објавена

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>